Estêrenas

استفن هاوكينگ يكى از بزرگ ترين دانشمندان معاصر است كه هم اكنون در دپارتمان رياضيات كاربردى و فيزيك نظرى است و استاد كرسى لوكازين رياضيات در دانشگاه كمبريج است، سمتى كه پيش از اين سر آيزاك نيوتن و بعدها پل ديراك عهده دار آن بودند، با اين همه هاوكينگ برخلاف ساير همكاران دانشگاهى خود در بين عامه مردم نيز از شهرت و محبوبيت بسيارى برخوردار است كه به نظر مى رسد چندين عامل در محبوبيت وى نقش داشته باشند. شايد يكى از دلايل وى نگارش كتاب «تاريخچه زمان» باشد كه بارها و بارها تجديد چاپ شد و ميليون ها نسخه از آن به فروش رفت و بدين ترتيب پرفروش ترين كتاب علمى همه دوران ها

شناخته شد. كتاب تاريخچه زمان كه عنوان فرعى «از انفجار بزرگ تا سياهچاله ها» را بر خود دارد يكى از مهمترين كتاب ها در حوزه كيهان شناسى است كه به موضوعاتى همچون تصوير ما از جهان، مكان و زمان، جهان در حال گسترش، اصل عدم قطعيت هاينزبرگ و پيامدهاى آن، نيروهاى اصلى و ذره هاى بنيادين طبيعت آغاز و انجام جهان، وحدت فيزيك مى پرداخت. با توجه به تنوع مطالب و اهميت اساسى آنها بود كه اين كتاب به زبان هاى مختلف ترجمه شد و در ايران نيز به رغم آنكه ترجمه هاى متنوعى از كتاب ارائه شده بود، ترجمه محمدرضا محجوب كه توسط شركت سهامى انتشار عرضه شد در سال جارى به چاپ هشتم رسيد. اين كتاب به رغم آنكه مزيت هاى فراوانى داشت، چند ضعف مهم هم داشت از جمله سنگين بودن بعضى از مفاهيم ارائه شده در كتاب و ديگر خلاصه و موجز بودن آنها. اين مشكلات باعث شد كه بسيارى از خوانندگان غيرمتخصص (كه كتاب در واقع براى آنها به نگارش درآمده بود) از درك كامل محتواى آن ناتوان باشند. به همين دليل يكى از منتقدان زمانى گفته بود بيست ميليون نسخه از اين كتاب به فروش رفته است، اما عمده خوانندگان كتاب هيچ وقت نتوانسته اند آن را به پايان برسانند. هاوكينگ بعدها نيز براى خوانندگان غيرمتخصص كتاب هايى تاليف كرد كه از جمله آنها مى توان به تاريخچه مصور زمان، سياهچاله ها و جهان هاى كوچك اشاره كرد. ديگر كتاب مهمى را كه هاوكينگ تاليف كرد جهان در پوست گردو نام دارد. وى در مقدمه اين كتاب گفته است كه ناشر و بسيارى از مردم كه از موفقيت كتاب پيشين وى خرسند بودند، از وى مى پرسيدند كتاب بعدى را چه زمانى منتشر مى كند؟ اما وى علاقه اى نداشت كه كتابى همانند كتاب اول بنگارد و آن را دنباله تاريخچه زمان يا تاريخ مشروح تر زمان نامگذارى كند. وى مصمم بود در زمانى كه فرصتى كافى دارد دست به تاليف كتاب بزند تا مثل تاريخچه زمان موفق از كار درآيد و البته اين روش موثر افتاد و كتاب جهان در پوست گردو نيز در سال ۲۰۰۲ به عنوان برترين كتاب علمى جايزه آونتيس را از آن خود كرد

بیری ڕه‌ش

نووسراوه‌یێکی کامبیز فه‌تحی،  پاییزی  2006،  ستۆکهۆلم

 بیری ڕه‌ش  چیه‌ و چۆن دروست ئه‌بێت ؟

که‌ ئه‌ستێره‌یێک ژیانی خۆی به‌ سه‌ر ده‌کات ، دیاره‌ گۆڕانکاری به‌ سه‌ر دا دێت . له‌ سه‌ره‌تا دا ئه‌ستێره‌که‌ له‌ ناوکه‌که‌ی دا هیدروژن ئه‌سوتێنێت ، و دوایی ده‌ست ئه‌کات به‌ سوتاندنی هێلیوم . ئه‌م گۆڕانه‌ له‌ ماده‌یێکه‌وه‌ بو ماده‌یێکی تر ماوه‌یێکی زۆری پێ ئه‌چێت ، و بێ گۆمانیش تایبه‌تمه‌ندی ئه‌ستێره‌کان ئه‌گوڕێت . ئه‌گه‌ر ئه‌ستێره‌یێک قورسایی که‌م  بێت  سوتاندنی هیدروژنه‌که‌ی  ماوه‌یێکی  زۆر  ئه‌خایێنێت     (  

بیری ره‌ش چه‌ند گه‌وره‌ن:

وه‌کوو باسمان کرد ، هه‌مو ئه‌و که‌شه‌ی له‌ ناو بیری ره‌شدایه‌ ، ئه‌وه‌نده‌ گوشراوه‌ته‌ یه‌ک که‌ ئه‌ندازه‌که‌ی بێ بن بچوکه‌. ئه‌ستێره‌ناسان و فیزیکزانان ، که‌ باس له‌ بیری ره‌ش ئه‌که‌ن  ، زۆربه‌ی جار ، باس له‌ ئه‌ندازه‌ی بیری ره‌ش  وه‌کوو ئه‌ندازه‌ی بازنه‌یێکی خه‌یاڵی ئه‌که‌ن ، که‌ له‌ وه‌ به‌ره‌و ناوه‌وه‌ هیج دیار نامێنێت . ئه‌م ئه‌ندازه‌یه‌ پی ئه‌وترێت ئه‌ندازه‌ی  سچوارزس چیڵد (Schwarzschild) ، به‌ یادی فیزیکناسێکی ئاڵمانی که‌ له‌ چوارچێوه‌ی تێووری ئه‌نشته‌ین دا ئه‌م ئه‌ندازه‌یه‌ی به‌ست به‌ قۆرسایی بیری ره‌شه‌وه‌ . واته‌ ئه‌ندازه‌ی بیری ره‌ش به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ قورساییه‌که‌یه‌وه‌ ، و ئه‌مه‌ش به‌ فرموڵێکی زۆر ئاسانی بیرکاری به‌یان ئه‌کرێت :

Ts = 1.48 * 10 ^ -27  *  M

لێره‌دا Ts ئه‌ندازه‌ی بیری ره‌شه‌که   و M قورسایی په‌یکه‌ره‌که‌یه‌ . دیاره‌ ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت  ئه‌تانین هه‌ر قورسایێک بمانه‌وێت بیخه‌ینه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندیه‌وه‌ . به‌م رێکه‌وته‌ ، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ کرداریش دا نه‌گۆنجێت ، بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر زه‌وی ببێت به‌ بیرێکی ره‌ش ، به‌قه‌ی نوکێکی لێ دێت .

وێنه‌ی2:

زه‌وی قه‌ت نابێت به‌ بیرێکی ره‌ش ، چۆن قۆرساییه‌که‌ی زۆر له‌وه‌ی که‌ پێویسته‌ که‌متره‌ . به‌ڵام ئه‌گه‌ر بیخه‌ینه‌ ناو فورمولێکی سه‌ره‌وه‌ ، قۆرسایی زه‌وی بیرێکی ره‌ش دروست ئه‌کات که‌ به‌قه‌ی نوکێکی گه‌وره‌یه‌ ، واته‌ بچوکتر له‌ سانتیمترێک .